දසත

 

2020-08-04 කඳු මුදුනේ පිහිටි බුබුළු දමන පොකුණකි. එකක් නොව මෙවැනි පොකුණු සිය ගණනක් එහි තැනින් තැන තිබේ. හුස්ම ගන්නා විට දැනෙන්නේ ගෙන්දගම් සුවඳය. මෙහි ඇති අනතුරුදායක බව දැනගත් විට කෙනෙකුට එන්නට නොසිතෙන තරමටම එය බිහිසුණුය. රුදුරු බව සඟවා ගනිමින් මෙලෙස කෙටි නින්දකට වැටී සිටින්නේ ඉතාලියේ ‘කැම්පි ෆ්ලෙග්‍රෙයි’ (Campi Flegrei) ගිනිකන්දය. ලොව ඇති බිහිසුණුම ගිනි කඳු 20 අතරින් එකක් වන එය විසුවියස් ගිනිකන්දටත් වඩා බියකරු බව සැලකේ. මෙවැනි ගිනිකන්දක් සාමාන්‍ය ගිනිකන්දකට වඩා දහස් ගුණයකින් පමණ අනතුරුදායකය. විසුවියස් ගිනිකන්දට කිලෝමීටර් 30ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇති මෙය වර්තමානයේදී එය උපරිම ධාරිතාවයෙන් පුපුරා ගියහොත් පොම්පෙ නගරයම විනාශ කරමින් විසුවියස් ගිනිකන්ද පුපුරා ගිය තරමටත් වැඩි විනාශයක් කරනු ඇති බව ගිනිකඳු පිළිබඳ විශේෂඥයන්ගේ අදහසය. වාසනාවකට වසර දහස් ගණනකින් එය පූර්ණ වශයෙන් විදාරණය වී නොමැත.

 


03volcano_sannasa.jpg

කෙසේ වුවද, එසේ නොවූ පමණින් මෙලෙස නිදා සිටින නපුරු යෝදයා අවදි නොවේ යැයි කියන්නට නොහැකිය. නිරන්තර අවධානයෙන් පසුවන විද්‍යාඥයන් වසර 2012 දී අනතුරු ඇඟවීමේ මට්ටම කොළ පැහැ කලාපයේ සිට කහ පැහැ කලාපයට යොමු කළේ එබැවිනි. තවදුරටත් විමසිල්ලෙන් සිටිය යුතු බවට ඉන් අදහස් කෙරේ. ඉකුත් අප්‍රේල් මාසයේදී විවිධ පරිමාණයෙන් භූමි කම්පා 34ක් පිළිබඳ නිරීක්ෂණය වීමත් සමග මේ අවදානම තවත් ඉහළ ගොස් ඇත.

ගිනිකන්දේ උණුදිය උල්පත්ද සැලකිල්ලට ගනිමින් ඉතාලි අර්ධද්වීපයේ පිහිටි අයස්කාන්ත නිකේතනයන්ගෙන් සමන්විත නගරයක් ලෙස ප්‍රකට Baiae නගරය පුරාණ රෝම වැසියෝ මෙහි නිර්මාණය කළහ. අගනා මාබල්, විසිතුරු භාණ්ඩ, මූර්ති ආදියද සමග මේ නගරයේ අඩක් පමණ සියවස් ගණනක් තිස්සේ මධ්‍යධරණී මුහුදේ ගිලී පවතී. අද වන විට මෙම අගනා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය ගිනිකන්ද පුපුරා යාමේ හෝ භූමිකම්පන හේතුවෙන් සෘජුව තර්ජනයට ලක්ව ඇති අතර සමුදුරු පත්ලේ පැවැතීම නිසා වක්‍රවද අවදානමට ලක්ව ඇත. යම් හෙයකින් ගිනිකන්ද පුපුරායාමක් සිදුවන්නේ නම් එයද, භූමිකම්පාවක අවදානමද කල් තබා දැනගැනීමට රෝමානු වැසියන්ට ක්‍රමවේද කිහිපයක් විය. එහෙත් තම නගරය රැක ගැනීමට කළ හැකි කිසිවක් නොවූයේ එය ක්‍රමයෙන් සාගරය විසින් ග්‍රහණයට ගනිමින් තිබූ බැවිනි. කෙසේ වුවද එය තවදුරටත් සත්‍ය නොවන තත්ත්වයක් ඇති වී ඇත. ඒ සාගරයෙන් යටවී ඇති මෙම අගනා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මතුපරම්පරාවන්ට ඉතිරි කොට තැබීම සඳහා පුරාවිද්‍යාඥයන් හා ඉන්ජිනේරුවන් කණ්ඩායමක් මවිත කරන ලෙස නව තාක්ෂණය යොදාගැනීමේ ප්‍රයත්නයක යෙදී සිටින බැවිනි. මෙහි මුල් පදිංචිකරුවන් වූ රෝම වැසියෝ මෙම භූමිය හැඳින්වූයේ ගිනිගන්නා යන අරුත දෙන Phlego නම් ග්‍රීක වදනිනි. ඉංගිරිසියෙන් Phlegraean held යනුවෙන් ව්‍යවහාරයට ආවේද එයමය. Campi Flegre ගිනිකන්දේ බිහිසුණු බවට හේතුව එහි විශාලත්වය හෝ ප්‍රබලත්වය පමණක්ව නොවේ එහි ඇති අහම්බයන්ද නිසාය. විසුවියස් ගිනිකන්ද පුපුරා ගිය විට ලාවා දහරා ගලා යාම පිළිබඳ අනුමාන කළ හැකි වුවද මෙහිදී එසේ කළ නොහැකිය.

 


01_volcano_sannasa.jpg

‘හැමදාම සක්‍රිය වෙන්නේ එකම ස්ථානයක් නොවෙයි. හැම විදාරණයකටම ඊටම ආවේණික කොටස් වගේම ස්ථානයකුත් තියෙනවා.’ ගිනිකඳු පිළිබඳ විශේෂඥයකු වන මොරා එය පැහැදිලි කරන්නේ එලෙසය. ‘මේ නිසා කවදා මෙය පුපුරා යාවි ද කියලා අපට නිශ්චිතව කීමට හැකියාවක් නෑ. යම් විදිහකින් මෙය යළි සක්‍රිය වුවහොත් ඊළඟ පිපිරීම කවදා වෙයිද කියලා අපට සිතාගැනීමට නොහැකියි.’ ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙන්නේ මෙහි ඇති අවදානමය.

අනෙක් අනතුර එහි ක්‍රියාකාරීත්වයයි. Campi Flegrei ගිනිකන්ද සක්‍රිය වූ විට එහි 90%ක්ම සිදුවන්නේ පිපිරුමකි. අන් අයුරකින් කිවහොත් මෙය පුපුරා ගිය විට අන් ගිනිකඳුවලදී මෙන් ලාවා දහරා පොළව මතුපිටින් ගලා ඒමක් සිදුවන්නේ නැත. මෙහිදී සිදුවන්නේ එම ලාවා ගුවනට විදීමකි. ඒ සමග නිකුත් වන අළුවලින් අහස අඳුරු වේ. මේ නිසා ඒ අවට සිට හුස්ම ගැනීම අපහසුවන අතර හාත්පස දැකීමද අපහසුය.

වසර 39,000කට ඉහතදී මෙම ගිනිකන්ද පුපුරා ගිය විට සිදුවී ඇත්තේ එයයි. එය එම විශාලතම පිපිරුම වූ අතර උණු පාෂාණ කැබලි කි.මී. 70ක් තරම් ඉහළට විසිවන්නට ඇතැයි පැවැසේ. මෙහිදී පිට වූ අළු සයිබීරියාව වැනි දුර ඈත ප්‍රදේශවලින්ද සොයැගැණිනි. මෙම පිපිරුමෙන් පසු ඊළඟ වසර කිහිපයේ ඇති වූ ශීත දේශගුණය නියැන්ඩර්තාල්වරුන්ගේ අවසානය සලකුණු කරන්නට ඇති බව පිළිගැනේ. මීට වසර 15000කට ඉහතදී ද Campi Flegrei යළි පුපුරා ගියේය. මේ පිපිරුම පෙර වතාවේ තරම් දරුණු නොවිණි. එහෙත් සැලකිය යුතු ටුෆා පරිමාවක් වායුගෝලයට නිදහස් විය. එය නේපල්ස් නගරයේ අද දකින වර්ණ ඊට ලබාදීමට තරම් ප්‍රමාණවත්වය. ඉන් නිර්මිත පාෂාණවලින් දේවස්ථාන උමං මාර්ග ආදිය ඉදිවිය. උමං මාර්ගවල ඇති රන් පැහැය ලැබී ඇත්තේ ඒවායිනි.

අවසන්වරට එය පුපුරා ගොස් ඇත්තේ වර්ෂ 1538දීය. ඊට පෙර පිපිරීම් 2 හා සසඳන විට මෙය කුඩා පිපිරීමකි. කෙසේ වුවද එය කි.මී. 5.5ක් තරම් ඉහළට අළු සහ යමහල් විසුරුවාලීමට තරම් පිපිරීමකි. ඉන්පසු මීටර් 123ක් තරම් උස් කන්දක් අලුතින් නිර්මාණය විය. යම් හෙයකින් එවැනි පිපිරුමක් වර්තමානයේ සිදුවුවහොත් ඉතාලියේ තුන්වැනි වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය වන නේපල්ස්හි දරුණු විනාශයක් ඇති වනු ඇත.

02volcano_sannasa.jpg

අපේ ජීවිත කාලයේ එවැනි විනාශයක් විය හැකිද? විද්‍යාඥ මොරා ඊට පිළිතුරු දෙන්නේ,

‘අපට ඒ ගැන හරියටම කියන්න අමාරුයි. ඕනෑම සක්‍රිය ගිනි කන්දක් පුපුරා යාමට හැකි බව අප දන්නවා. පැහැදිලිවම අපට ප්‍රාර්ථනා කරන්න පුළුවන්. එසේ නොවේවා කියලයි.’

ඒ සමගම ඔහු කියන්නේ බලාපොරොත්තු අත්හැර නොගන්නා ලෙසයි. ‘විසුවියස් වගේම මේ Campi Flegrei ගිනි කන්දක් අපේ සඟයන් නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කරනවා... විසුවියස් නිරීක්ෂණය එවැනි ලොව පැරණිම නිරීක්ෂණයයි. ඒ නිසා අපට යම් සැනසිල්ලක් දැනෙනවා.’ එවැනි සමීප නිරීක්ෂණ මගින් යම් පිපිරුමක් පිළිබඳ මාස කිහිපයකට පෙර අනතුරු ඇඟවීමට හැකියාව ලැබේ. එවිට නාගරික ප්‍රදේශ ආරක්ෂිතව හිස්කිරීමට පුළුවන. එම දත්ත, ගිනි කඳු විශේෂඥයන්, එක්රැස්කරන එකම දත්ත සමුදාය නොවේ.

විසුවියස් මෙන්ම Campi Flegrei පිහිටි ප්‍රදේශයේ ඇති පාෂාණද දැඩි නොවන අතර ඉදිකිරීම් සඳහා භාවිතය පහසුය. එමෙන්ම එහි මිදි, ලෙමන් වැනි වගාවන් සඳහා සරු පොළවකි. වෙරළ අඩසඳ වැනි ස්වභාවයකින් යුතුවීම නිසා මුහුදු බොක්කද නිර්මාණය වී තිබේ. යම් හෙයකින් විශාල ගිනි කඳු පිපිරීමක් ඇති වුවහොත් මේ සියල්ල වෙනස් වනු ඇත.

කල්දේරාවේ නැගෙනහිර අන්තයෙන් බැලූ විට පුරාවිද්‍යාත්මක භූමිය ඉහළින් පෙන්නේ මහ සයුරය. ආරුක්කු, තාප්ප, ටෙරය ආදියෙන් සමන්විත එම භූ දර්ශනය ලේයර් කේක් එකක් බඳුය. එවක Baiae යනු ධනවත් හා වංශවත් රෝමන්වරු නිවාඩුගත කිරීම සඳහා තෝරාගත් ජනප්‍රියම නගරය විය. එය පුරාණ ලෝකයේ ලාස්වේගාස්ය. එදා තේජාන්විතව දිස් වූ මූර්ති බිතුසිතුවම්, මාබල් ආදිය අද දැකගත හැකිවන්නේ Campi Flegrei කෞතුකාගාරයේදීය. ඉතිරිව ඇති ගොඩනැගිලි සමහරක් සියවස් ගණනාවකට පෙර ඒවා පැවැති අයුරු සිහිපත් කරති. නේපල්ස් සරසවි බිමෙහිද එම ඉපැරණි ශ්‍රී විභූතියේ මං සලකුණු දිස්වේ.

ආදි රෝමානුවන් මෙහි එන්නට ඇත්තේ අද අප වාසස්ථානයක් තෝරාගැනීමේදී සලකා බලන සාධකද සැලකිල්ලට ගනිමින් බව පුරාවිද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. ඒ අතර දේශගුණය මෙන්ම උණුදිය උල්පත් වැනි විශේෂ කාරණාද තිබේ. Baiae නගරය පිළිබඳ පැරැණිම ලිඛිත මූලාශ්‍ර හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 178 දී පමණය. රෝමන්වරු එය තෝරාගත්තේ විනෝදාශ්වාද මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන්ද සලකාගෙනය. රෝම අධිරාජ්‍යයේ පසුබෑම් ඇති වුවද Baiae හි කීර්තිය තවත් වැඩිවිය. මෙහි කලිගියුලා, පාලමක් ඉදිකළේය. නීරෝගේ මව ඇග්රිපිනා ඇය ජීවත් වූ මන්දිරය තුළදීම මරා දමා තිබුණේද මෙහිය. පසුකාලීනව හේඩ්‍රියන් අධිරාජ්‍යයාගේ අවසානය සාමකාමීව සිදුවූයේද මේ නගරයේ පිහිටි ඔහුගේ මාලිගයේදීය.

සෙනෙතා වැනි දාර්ශනිකයන් Baiae තෝරාගැනීම ගැන මවිත විය යුතු නොවේ. ඔහු ජීවත්වූයේ එහි පිහිටි කඳුගැටය මත වූ මන්දිරයේය. එය බාහිර පරිසරයෙන් තරමක් හුදෙකලා වූ ස්ථානයකි. සාගරයෙන් යට වූ Baiae ජියොවාන් කොකැසියෝ වර්ෂ 1344දී ලියූ නවකතාවේ හැඳින්වූ මිහිමත පිහිටි අතිශය දැකුම්කළු ස්ථානයක් වශයෙනි. වසර 2000ක් පමණ තිස්සේ මෙම නටබුන් සාගරයේ තැන්පත්ව තිබේ. ඒ ඇතැම් තැන්වල මීටර් 4.6ක් තරම් නැතිනම් මීටර් 10ක් තරම් ගැඹුරිනි. නගරයෙන් අඩක් පමණ ඇත්තේ සාගරයට යටවීය.

මිනිසුන්ගේ පමණක් නොව සමුදුරු ජීවින්ගෙන්ද වසන් වූ ඇතැම් කලා නිර්මාණ මුහුදු වැල්ලෙන් වැසී ගොසිනි. තවමත් පෙනෙන්නට ඇති නිර්මාණවල ඉරණම එතරම් සුන්දර නැත. ධීවරයන් මගින් ඒවා කළුකඩයේ අලෙවි වන බවට මත පළවේ. මෙම සමුදුරු පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියේ මූර්ති හා කලා නිර්මාණ මෙන්ම වෙනත් පුරාවිද්‍යා කොපමණ තිබේදැයි කිසිවකුත් නිශ්චිතව දැන නොසිටීමද ඊට හේතුවකි. මේ නිසාම පුරාවිද්‍යාත්මක මංකොල්ලයන්ට කොපමණ ගොදුරුවී තිබේදැයි පැවැසීමටද නොහැකිය.

වර්ෂ 2002 දී සාගරයට යට වී ඇති හෙක්ටයාර් 177ක පෙදෙසක් සමුද්‍ර සංරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. එහි කිමිදුම් කටයුතුවල යෙදීමට අවසර ඇත්තේ බලපත්‍රලාභී කිමිදුම්කරුවන්ට පමණි. ප්‍රදේශවාසීන් පවත්වාගෙන යන ලියාපදිංචි කිමිදුම් ව්‍යාපාර ස්ථාන මගින් මාර්ගෝපදේශකයන්ද සහිතව ඊට අවසර හිමිවේ. මෙම අගනා උරුමයේ පළමු ආරක්ෂකයන් වන්නේ ඔවුන් බැවින් මෙහිදී විශාල වගකීමක් ඔවුන්ට පැවැරී තිබේ. මෙවැනි ව්‍යාපාර ඔස්සේ පුරාවස්තු මංකොල්ලය පාලනය කර ගැනීමට හැකිවී ඇතත් තවත් අභියෝග තිබේ.

මෙය සාමාන්‍ය පුරාවිද්‍යාත්මක උද්‍යානයක් නොවේ. එය මත ආරක්ෂිත වැටක් ඉදිකළ නොහැකිය. වසා දැමීමටද නොහැකිය. එය සැමදාමත් හැම මොහොතකම ඇත්තේ විවෘතවය. එමෙන්ම එය සැමවිටම සමුදුරු ජීවීන්ටද, උදම් රළ ඇතුළු මුහුදු රළ ප්‍රවාහයන්ටද විවෘතය. මිනිසුන්ට අභිමුඛව පවතින්නේය. එබැවින් එම සංරක්ෂණ කාර්යයන් පහසු නැති බව සමුද්‍ර පුරාවිද්‍යාඥයෝ පවසති. එම කාර්යයන්හි 1993 සිට නියැළෙන බාබරා ඩෙජම් ඇතුළු පුරාවිද්‍යාඥයන් පවසන්නේ මෙම කලා නිර්මාණ සංරක්ෂණය කිරීමේදී බැක්ටීරියා, ස්පොනජි සමුදුරු ජීවය අභියෝගයක් බවය. මෙම ජීවීන්ගේ වාසස්ථාන බවටද ඒවා පවතී.

‘වැලිවලින් වැසී ඇති මෙවැනි පුරාවස්තු මතු කරගන්නවාත් සමග සමුදුරු ජීවීන්ගේ වාසස්ථාන බවට ඒවා පත්වෙනවා. එතැන් සිට ඔවුන්ගේද ක්‍රියාවන් හේතුවෙන් ඒවා විනාශයට ලක්වෙනවා.’ එම ඇතැම් ලකුණු පියවි ඇසින් දැකිය නොහැකිය. අන්වීක්ෂීය පෙනුමකදී දැකිය හැකි සියුම් සිදුරුවලින් කියාපාන්නේ එහි ස්වභාවයයි. Campi Flegrei සමුද්‍ර කෞතුකාගාරයේදී මෙවැනි පුරාවස්තු බොහෝමයක් දැකගත හැකි වේ. පැරණි රෝම ප්‍රතිමාවල අත් පා හිස් ආදිය දැකගත නොහැක්කේ බොහෝ විට එබැවිනි. ක්‍රි.පූ. 1 වැනි සියවසට අයත් සියුස් ප්‍රතිමාව මේ විනාශයේ තරම මනාව කියා පාන්නේය. මෙය මංකොල්ලකරුවන් විසින් සොරාගෙන තිබූ බවද සඳහන් වේ. කාලයක් ලොස් ඇන්ජලිස් කෞතුකාගාරයක තිබූ එය 2018 වසරේදී මෙම කෞතුකාගාරයට යළි භාරදී තිබේ.

ඩේවඩ් පවසන පරිදි Baiae වැනි පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියක් ලොව අන් කිසි තැනක ඇතැයි සිතිය නොහැකිය. එබැවින් මේ අමිල උරුමය රැකගැනීමට ඔවුහු වෙහෙසෙති. සාගරයේ කිමිදෙමින් ඉපැරණි මැදුරක නටබුන් අතර සැරිසරා ඔබ්බට යන විට ගිනිකඳු විවරද හමුවේ. එවැනි තැනක ජලයද ඉතා උණුසුම්ය. මෙබඳු ස්ථානයක් හමුවීම යනු ඔබ මේ කිමිදෙමින් සිටින්නේ රමණීය පුරාවිද්‍යාත්මක පෙදෙසකි. අතීත සැමරුම් අතර පමණක් නොව ලොව පුරා බිහිසුණු ගිනි කන්දක අබියස බව සිහිපත් කර දීමකි.

•ධම්මික සෙනෙවිරත්න අරුණ පුවත්පත 

2020_8_3 ඉන්දියාවේ  ඊයේ (02) දිනය තුළ පමණක් කොරෝනා මරණ 758ක් සිදුව තිබෙනවා.

ඊයේ දිනය තුළ එරටින් වාර්තා වු කොරෝනා ආසාධිතයින් සංඛ්‍යාව 52,783ක්. ඉන්දියාවෙන් මේ වන විට කොරෝනා ආසාධිතයින් 18 ලක්ෂ 5,838ක් වාර්තා වී තිබෙනවා. ඒ කොරෝනා මරණ 38,176ක්ද සමගයි. 

 

අගහරු ග‍්‍රහයා සොයා නාසා ආයතනය ඊයේ (30) නවතම අභ්‍යවකාශ මෙහෙයුමක් දියත් කළා. ඒ, නව රෝවරයක් අගහරු ග‍්‍රහයා වෙත පිටත්කර හරිමින්. ‘‘ මාස් 2020 ස්පේස් මිෂන් ’’ ලෙස මෙම අගහරු මෙහෙයුම නම් කර තිබෙනවා.

රෝවරය අගහරු සොයා අභ්‍යවකාශ ගත කිරීම අමෙරිකානු වේලාවෙන් ඊයේ පෙරවරු 7.50 ට ෆ්ලෝරීඩා ප‍්‍රාන්තයේදී සිදු කෙරුණා.

මාස 7 ක ගමනකින් අනතුරුව එය අගහරු වෙත ළගා වනු ඇතැයි අපේක්‍ෂිතයි. සාමාන්‍ය මෝටර් රථයක ප‍්‍රමාණයකින් යුත් මෙම රෝවරය මගින් අගහරුගේ පූර්ව ජීව විද්‍යාත්මක පරිසරය, භූ විද්‍යාත්මක කරුණු හා තවත් ගවේෂණ කිහිපයක් සිදු කිරීමට නියමිතව තිබෙනවා.

එසේම අනාගත විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සදහා අගහරුගෙන් සාම්පල් රැගෙන ඒම ද මෙම රෝවරය මගින් සිදුකරනු ඇතැයි නාසා ආයතනය අපේක්‍ෂිතයි. කෙසේ වෙතත්, විදෙස් මාධ්‍ය පැවසුවේ 70 දශකයෙන් පසු නාසා ආයතනය අගහරු පිළිබද දැඩි බලාපොරොත්තු සහිතව අභ්‍යවකාශ ගත කළ රෝවරය මෙය වන බවයි. 

 

ශ්‍රී ලංකා වොලිබෝල් කණ්ඩායමේ හිටපු කියුබානු ජාතික පුහුණුකරුගේ සහ වොලිබෝල් බලධාරීන්ගේ කැපිල්ලට ලක් වූ ජනිත් සුරත් තායිලන්තයේ දී වටිනා ජයග්‍රහණයක් නකොන් රචසිමා කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කරමින් අත්කර දීමට සමත්ව තිබෙනවා.

ඒ මෙවර සාග් ක්‍රීඩා උළෙලේදී තමන් කපා දැමූ නිලධාරීන් සහ පුහුණුකරුට අභියෝගයක් එල්ල කරමින්. මෙවර තායිලන්ත වොලිබෝල් ලිග් ශූරතා තරගාවලියේදී ශූරතාව නකොන් රචසිමා කණ්ඩායම දිනා ගැනීමට සමත් වුණේ ජනිත් සුරත්ගේ දක්ෂතා හමුවේයි.

ඒ අනුව මෙවර තායිලන්ත වොලිබෝල් ලීගයේ දක්ෂතම උස පන්දු ප්‍රහාරකයා ලෙස ජනිත් සුරත් සම්මාන දිනා ගත්තේ ශ්‍රී ලංකා වොලිබෝල් සන්නාමය ද ජාත්‍යන්තර රැගෙන යමින්. 

මීගමුව තිඹිරිගස්කටුව ගමේ උපන් ජනිත සුරත් මූලික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මීගමුව දුටුගැමුණු මහා විද්‍යාලයේන්. පසුව උසස් අධ්‍යාපනය සඳහා ශාන්ත මරියා මහා විද්‍යාලයට ඇතුළත් වුණා. වයස අවුරුදු 18දී වොලිබෝල් ක්‍රීඩාවට යොමු වූ ජනිත සුරත් ජාතික වොලිබෝල් කණ්ඩායමට තේරී පත් වන්නේ 2007 වර්ෂයේදීයි. 2014 වසරේදී ඔහු ජාතික කණ්ඩායමේ නායකත්වයට පත් වුණා.

ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරියේ සේවය කරන ඔහු ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරියේ වොලිබෝල් කණ්ඩායමේ නායකයා ද වනවා. කෙසේ වෙතත් කියුබානු පුහුණුකරු ජනිත් සුරත් මෙවර සාග් තරගාවලියෙන් කපා දමන්නේ ඔහුට වඩා දක්ෂකයින් කණ්ඩායම තුළ සිටින බව පවසමින්.

කෙසේ වෙතත් මෙවර සාග් ක්‍රිඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලංකා පිරිමි වොලිබෝල් කණ්ඩායමද දැඩි පසුබෑමට ලක් වුණා. වොලිබෝල් ක්ෂේත්‍රයේ පවතින දූෂණ වංචා පිළිබද ඍජුව කතා කළ ජනිත් සුරත් මෙරටින් බිහි වූ දක්ෂතම වොලිබෝල් ක්‍රීඩකයෙකු ලෙසයි සැලකෙන්නේ.

නෙත් නිව්ස්

 
 
 

 ස්ටෙෆාන් ටෝනිගේ ඇස ස්විස් නදියේ මඩ පැහැ ජලය දෙසට යොමු වන විට ඔහු උතුරු මුහුද ආශ්‍රිතව පර්‌යේෂණයන්හි නියැළෙමින් සිටියේය. ඊට දශකයකට පෙර ස්විස් නදියේ සංවර්ධන කාර්යක නියැළුණේ අලුතෙන් තනන නැව් ඒ ඔස්සේ ඉහළින් පිහිටි නැවතුම්පොළ කරා ගෙන යා යුතු බැවිනි.

මේ වෙනස්කම් මගින් ගංගාවේ ස්වාභාවික රිද්මය වෙනසට ලක් විය. මුහුදු ජලයද නදිය ඔස්සේ ගොඩබිමට ගලා ආවේය. එම රළ ප්‍රවාහය විසින් ගංගා පත්ලේ තැන්පත්ව ඇති මඩ ස්ථිර කැලැඹීමට ලක් කෙරිණි. පසුගිය වසර 120ක පමණ කාල සීමාව පුරාම උස් හා පහත් රළ අතර දුර ඇතුළු දත්ත දෙසට විද්‍යාඥයන්ගේ අවධානය යොමු විය.

කැලිෆෝනියා බහු තාක්ෂණික විශ්වවිද්‍යාලයේ සාගර විද්‍යාඥයකු වන ටෝනි පවසන්නේ නිරන්තරයෙන් නැගෙන රළ පිළිබඳ වාර්තා තබා ගත් බවය. එම දත්ත විශ්ලේෂණය කළ විට පැහැදිලි වූ කාරණා විමතිය දනවන සුලු වූ බවද ඔහු පෙන්වා දේ. ‘‘දීර්ඝ කාලීන වශයෙන් ඒවායේ වෙනස්කම් ඇති වුණා පමණක් නොවෙයි ඒවා බොහෝ සෙයින් වෙනස් වීම්වලට ලක් විය හැකි බව අපට පෙනුණා.’’යැයි ඔහු පවසයි.

වැඩි දෙනකු කල්පනා කරන්නේ එවැනි රළ ප්‍රවාහ නිරන්තරයෙන්ම දැකිය හැකි සංසිද්ධියක් ලෙස හා අපේක්ෂා කළ හැකි තත්ත්වයක් වශයෙනි. වෙරළාසන්නව රළ නැගීම මෙන්ම බැසීම සමගද හිරුගේ හා සඳුගේ බලපෑම සම්බන්ධ බව දන්නා කාරණයකි. රළ පිළිබඳ දන්නා අයුරින් එම නැගීම් හා බැසීම් පිළිබඳ ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ අනුමාන පළ කිරීමට පළපුරුදු ඇති අයට හැකියාව තිබේ. එසේ වුවද ලොවු පුරා වෙරළාශ්‍රිතව සිදු වන මේ සංසිද්ධිය තුළ සිදු වන කැපී පෙනෙන වෙනස්කම් එලෙස පැහැදිලි කළ නොහැකි බව සමුද්‍ර විද්‍යාඥයන්ට පෙනී ගියේය.

මේ පිළිබඳ සිදු කළ අධ්‍යයනවල දී පෙනී ගියේ එවැනි වෙස්කම්වලට වගකිවයුතු වන්නේ මානව ක්‍රියාකාරකම් බවයි. ස්විස් නදියේ සිදු කළ දෑ මෙන්ම වෙරළාශ්‍රිත තෙත් බිම් ගොඩ කිරීම වැනි ක්‍රියාද අයත් වන්නේ එයටය. මෙවැනි ක්‍රියාකාරකම්වල ස්වභාවය අනුව මේ තත්ත්වය සංකීර්ණයි. ඇතැම් තැන්වල උදම් රළ නැගෙන්නේ සිතා ගැනීමටවත් අපහසු අයුරිනි. තවත් තැන්වල එය අවමය. කෙසේ වුවද උදම් රළ ප්‍රවාහවල සිදුව ඇති මේ වෙනස්කම් වෙරළාශ්‍රිතව ජීවත් වන මිලියන සියගණනක් දෙනාගේ ජීවිතවලට බලපෑම් ඇති කරන්නේය. මේ අතරින් බරපතළම අභියෝගයක් ලෙස පෙනෙන්නේ උදම් රළවල සිදු වන මෙවැනි වෙනස්කම් මුහුදු මට්ටම ඉහළ නැගීමේ අවදානම ඇති කිරීමය.

පොසිල ඉන්ධන දහනය මෙන්ම ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ නැගීමට හේතු වන අන්දමින් පරිසරයට හරිතාගාර වායුන් නිදහස් කිරීමට හේතුවන ක්‍රියාවන්වල නියැළීම දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ අර්බුදයට ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ. මේ හේතුවෙන් හිම කඳු දියව යෑම සිදු වන අතර සාගර ජල පරිමාව වැඩි වේ. එය බොහෝ වෙරළාශ්‍රිත ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව මුහුදු මට්ටම කිසිදා නොවූ විරූ අයුරින් ඉහළ ගොසිනි. එය ඇතැම් පහත් බිම් සාගර ජලයෙන් යට වීමට තරම් බලපා තිබේ. එය විශාල අනාගත අවදානමකි. මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ සදම්ප්ටන් විශ්වවිද්‍යාලයේ සමුද්‍ර ජීවවිද්‍යාඥයකු වන ඉවාන් හේ පෙන්වා දෙන්නේ මිනිසුන් අවබෝධ කර නොගන්නා කාරණය නම් මේ අන්දමින් උදම් රළ නැගීම ඉහළ ගියහොත් මෙහි බලපෑම් තවත් වැඩි වීම බවය.

''උදම් රළවල ඇති වන වෙනස්කම් ගැන ඉංජිනේරුවෝ අවම වශයෙන් ශතවර්ෂයක් තිස්සේ දැන සිටියා. ස්විස් නදියේ කළ ඉදිකිරීම් රළ ප්‍රවාහ නැගීමේ දී ඇති කළ බලපෑම් ගැන වර්ෂ 1899 පමණ සිට ඔවුහු අනුමාන කළා. එම ඉදිකිරීම් නිම කළ පසු ඔවුනට පෙනී ගියේ තත්ත්වය අපේක්ෂා කළ තරමටත් වඩා බරපතළ බවයි.'' යනුවෙන් ඔහු කියයි.

ලොව පුරා මේ ගැන දත්ත රැස් කර ගැනීමටත් ඒවා විශ්ලේෂණය කිරීමටත් හැකි වූයේ මෑතකදීය. විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ එම ප්‍රතිඵල මීට 10 වසරකට පෙර තිබූ තත්ත්වය සමග සසඳන විට ඉතා පුළුල් ලෙස වෙනස්කම් ඇති බවය.

උදම් රළ නැගීම සමග මහපොළොව, ඉර, හඳ යන ත්‍රිත්වයේම ගුරුත්ව බලපෑම් සම්බන්ධය. එම බලපෑම් වෙනසට ලක්ව ඇත්තේ කෙටි කලකදීම නොවේ. මේ ත්‍රිත්වය අතර ඇති අන්තර් සබඳතාව ගැන මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතුය. තවද උදම් රළ චක්‍රයේ නිසාම වෙරළාශ්‍රිත ජල මට්ටම ඉහළ හෝ පහළ යෑම සිදු වේ.සමාන්‍ය තත්ත්ව යටතේ එම වෙනස්කම් සිදු කළ හැකි වුවද මෙම වෙනස් කම් නිසා ඇති විය හැකි තත්ත්වය සිතා ගැනීම අපහසුය.

මේ බලපෑම් කිලෝමීටර් සියගණනක් රට ඇතුළත දී පවා දැනෙන තත්ත්වයක් තිබේ. දකුණු ඇමරිකාවේ ඇමසන් ගංගාව තරණය කරන අය උදම් රළ හඹා යයි. විද්‍යාඥ කේකි පවසන්නේ මීට හේතුව අප විසින්ම කළ වෙනස්කම් බවය. ''මේක හරියට පිහිනුම් තටාකයක හෝ නාන බේසමක ඇති ජලය හැඩය ගැනීම වගේ දෙයක්.'' ඔහු පවසයි. නොයෙක් ඉදිකිරීම් නිසා දියයට භූමි කලාපයේ ඇති වන වෙනස්කම් හේතුවෙන් උදම් රළ ප්‍රවාහවල සිදු වන වෙනස්කම් ඉතා විශාල විය හැකි බව ඔහු පෙන්වා දේ. උතුරු කැරලිනාවේ කේප් ගියර් ගංගාව නාවික ඇළ මාර්ගයක් වශයෙන් යොදා ගැනීමට හැකි වන පරිදි ගැඹුරු කෙරිණි. ඉන් පසු විල්මින්ස්ටන් නගරයේ උදම් රළ නැගීම පෙරට වඩා දෙගුණයකින් ඉහළ ගියේ මීටර් 1.55ක උස් මට්ටමක් සලකුණු කරමිනි. වර්ෂ 1880 සිට බලන විට එතරම් ඉහළ නැගීමක් සිදු වූයේ පළමු වරටය.

ශාන්ත ජෝන් ගංගාවට ඇති වූ බලපෑම් නිසා ෆ්ලොරීඩාවේ ජැක්සන්විල් ප්‍රදේශයට

කැලිෆෝනියාවේ, සැත්‍රමෙන්ත්‍රොහි කණින ලද රන් ආකර හේතුවෙන් වර්ෂ 1880 ගණන්වල අගභාගයේ දී උදම් රළ නිරීක්ෂණය නොවන තත්ත්වයක් ඇති විය. ලන්ඩන්, තේම්ස් නදියේ වසර සියගණනක් මුළුල්ලේ සිදු කළ ගැඹුරු කිරීම් හා පටු කිරීම් වැනි වෙනස්කම් හේතුවෙන් රෝමානු යුගයේ දී පැවැති උදම් රළ මට්ටම වන අඩි 6.6, වික්ටෝරියානු යුගයේ දී එය අඩි 26.2 දක්වා විශාල වශයෙන් ඉහළ නැගීමට බලපෑ බව පෙනී ගොස් තිබේ.

මෙවැනි වෙනස්කම් බලශක්ති උත්පාදනය සඳහා ගෙන ඇති ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් ද ඇති වන බව විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දී ඇත. Marine Science සඟරාවේ අලුත්ම කලාපයට ලිපියක් සපයමින් ටෝකි සහ ඔහුගේ පර්‌යේෂණ කණ්ඩායම මේ ගැන සඳහන් කරයි. ෆන්ඩි බොක්ක පිහිටා ඇත්තේ නිව් බ්‍රන්ෂ්වින් හා කැනඩාවේ නොවා ස්කොටියා අතරය. උදම් රළ ප්‍රවාහයන්ගේ සිදුව ඇති බරපතළ වෙනස්කම් දිනපතා පාහේ මීටර් 11ක පමණ නැගීම් හා බැසීම්වලින් යුතුව රළ නගන තත්ත්වයක් ඇති කර තිබේ. විද්‍යාඥයෝ පවසන පරිදි එය මෙවැනි වෙනස්කම් සඳහා කැපීපෙනෙන නිදසුනකි.

‘‘ද්‍රෝණිය දිගේ ජලය ගලා බැසීමේ දී ඇති වන බලපෑම් උදම් රළ මත ඇති කරන බලපෑම අපට මේවායින් තේරුම් ගැනීමට පුළුවන්.’’වෙරළාශ්‍රිතව ජීවත් වන ජනයාට මෙවැනි වෙනස්කම්වල බලපෑම් නොයෙක් ආකාරවලින් දැනෙන බව පැහැදිලිය. එතරම් උස් නොවූ පාලමක් යටින් උස් නාවික යාත්‍රාවක් රැගෙන යෑමට අවශ්‍ය අයකුට තමන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවේ එයකළ නොහැකි වන්නේද මේ හේතුවෙනි. ගං ඉවුරු අසබඩ නිවසක් ඉදි කරන අයකුටද රළ නැගීම කොපමණ උස් මට්ටමකට සිදුවන්නේද යන්න ගැන සැලකිලිමත් වීමට සිදු වේ. මුහුදු රළ භාවිතා කරමින් බලශක්ති උත්පාදනය ගැන කටයුතු කරන ඉංජිනේරුවෝ ඒ සඳහා බලශක්ති පද්ධතියක් නිර්මාණය කරන්නේ ගලා යන ජල ප්‍රවාහයෙන් කොපමණ බලශක්ති උත්පාදනයක් කළ හැකිද යන්න පිළිබඳ සැලකිලිමත් වෙමිනි. වෙනස් වන රළ පිළිබඳ සිදු කරන අධ්‍යයන ඔස්සේ ලබාගෙන ඇති දත්ත එම නිරීක්ෂණ මෙන්ම නිගමන වෙනස්වන ලෝකයට සූදානම් වීම සඳහා මිනිසුන්ට ප්‍රයෝජනවත් වේ.

වඩාත් වැදගත් කාරණයක් නම් ඒවා ඇසුරින් අනාගත මුහුදු මට්ටම පිළිබඳ සැලකිලිමත් වෙමින් ඉංජිනේරුවන්ට සිය සැලැසුම් පිළියෙල කිරීමට ඉන් මඟපෙන්වීමක් සැපයීමයි. මෑතක දී දකුණු චීනයේ, පර්ලි ගංගාවේ ඩෙල්ටාව ආශ්‍රිතව සිදු කළ අධ්‍යයනය ඒ ආශ්‍රිතව ජීවත් වන මිලියන 60ක් පමණ ජනතාවට වැදගත්ය. එක්සත් රාජධානියේ ලිවර්පුල්හි ජාතික සාගර විද්‍යා මධ්‍යස්ථානයේ සමුද්‍ර විද්‍යාඥවරියක වන මිෂෙලාඩ් මොමිනික්ස් හා ඇයගේ කණ්ඩායමට මුහුදු රළ ඉහළ නැගීම අනාගතයේ සිදු කළ හැකි වෙනස්කම් පිළිබඳ පුරෝකථන කළ හැකි සාධක ඉදිරිපත් කර ඇත. ඩෙල්ෆ් ආශ්‍රිත මුහුදු මට්ටම මීටර් 0.5ක් මීටර් 2.1ක් අතර ප්‍රතිශතයකින් ඉහළ නැගීම යනු උදම් රළ නැගීම මීටර් 0.1ක් 0.5ක් අතර ප්‍රමාණයකින් ඉහළ යෑම නිරීක්ෂණය කළ හැකි ත්ත්වයක් බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. මෙවැනි සංඛ්‍යාමය දත්ත එක්ව ගත් විට සාගර ජල මට්ටම මීටර් 0.6ක් මීටර් 2.6ක් අතර ප්‍රමාණයකින් ඉහළ නැගීම අපේක්ෂා කළ හැකිය.

පර්ල් ගංගාවේ ඩෙල්ටාව ආශ්‍රිත ගුවන්ෂු ෂෙෂෙන් වැනි නගර එලෙස ජල මට්ටම්වල ඉහළ නැගීමෙන් ලොව දරුණුම බලපෑම් ඇති විය හැකි ස්ථාන ලෙස පෙනීගොස් ඇතැයි විද්‍යාඥ ඩොමිනික්ස් පෙන්වා දේ. මෙම අනාවරණ ඔස්සේ සැලැසුම් ශිල්පීන්ට වඩා හොඳින් ආරක්ෂිත බාධක ඉදි කිරීම, වෙරළ තීර ආරක්ෂා කර ගැනීම වැනි පියවර ගැනීමට අවස්ථාව සැලැසී ඇත.

එලෙස වඩදිය සහ බාදිය පිළිබඳ දැක්වීම සඳහා පර්‌යේෂකයෝ පරිගණකය ඇසුරින් ආකෘති නිමවා තිබේ. ඒ ඇසුරින් වෙරළ තීර ජලයෙන් යට වීම පිළිබඳ මනාව පැහැදිලි කරගත හැකිය. දැනටමත් මෙවැනි වෙනස්කම් හේතුවෙන් සුළි කුණාටු වැනි තත්ත්වලදී ඇති වන බලපෑම් ගැන නිරීක්ෂණය වේ.

වර්ෂ 2016 දී ටෝකි හා ඔහුගේ කණ්ඩායම් කේප් ගියර් නදිය ආශ්‍රිතව මෙම බලපෑම් නිරීක්ෂණය කරමින් සුළි කුණාටුවකදී විය හැකි තත්ත්වය පැහැදිලි කළහ. දර්ශකයේ 5 වැනි පරිමාණය දක්වන සුළි කුණාටුවක දී වන හානි එහි දී අවබෝධ කර ගත හැකි විය. විල්චින්ස්ටන් හි ජල මට්ටම මීටර් 1.8කින් ඉහළ නිරීක්ෂණය විය.

වර්ෂ 2018 දී අංක 01 වර්ගීකරණයට අයත් සුළි කුණාටුවක දී වූ ෆ්ලොරන්ස් සුළි කුණාටුව අවස්ථාවේ විල්චින්ටන්හි උදම් රළ මට්ටම මීටර් 1.1ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. එය අනාගතය සඳහා සූදානම් වීමට රතු එළි දැල්වීමකි. හැම නවීකරණයක්ම අප ජීවත් වන ලෝකයට ඇති කරන බලපෑම් ගැන අවබෝධ කරගැනීමට පෙලඹවීමකි.

ටෝකි, එය එක් වාක්‍යයකින් දක්වන්නේ මෙලෙසිනි. ‘‘පුංචි පුංචි වෙනස්කම් රාශියක එකතුවක් කියන්නේ ඇත්තටම විශාල වෙනසක් සිදු කිරීමකි.’’

•ධම්මික සෙනෙවිරත්න

අරුණ පුවත්පත 

සිව් දිනක්  තිස්සේ බදුල්ල, වින්සන්ට් ඩයස් ක්‍රීඩාංගණයේ පැවත් වූ 45 වන ජාතික මහා ක්‍රීඩා උළෙලේ සමස්ත ශූරතාවය  මෙවරත් 42 වැනි වතාවටත් බස්නාහිර පළාත හිමි කර ගත්තේය.

බීජිං හි දැවැන්ත ඩැක්සිං ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ (Daxing International Airport)නිල වශයෙන් ව්‍යාපාරික කටයුතු සඳහා විවෘතව  කළ අතර  ඒ ඔක්තෝබර් 1 වන දිනට යෙදෙන  මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ 70 වන සංවත්සරය සමරන සැමරුම් සඳහා ය.

මහවැලි ගොවි පවුල්වල දරුවන්ගේ ක්‍රීඩා කුසලතා වර්ධනය කෙරෙන හා ක්‍රිඩක ක්‍රීඩිකාවන් රැසක් රටට දායාද කළ මහවැලි ක්‍රීඩා උලෙළ මෙවර ද අති උත්කර්ෂවත් අන්දමින් දෙදිනක් පුරා මැදිරිගිරිය බිසෝපුර දී පැවැත්වුණු අතර එහි සාමාප්ති උත්සවය ජනාධිපති ගරු මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මැතිතුමාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ඊයේ(08) පස්වරුවේ පැවැත්විණි.

ශ්‍රී ලංකා වොලිබෝල් සම්මේලනය මගින් පවතවනු ලැබූ ජනාධිපති රන් කුසලාන වොලිබෝල් තරගාවලියේ විවෘත කාණ්ඩයේ පිරිමි අංශයේ ශූරතාව දිනා ගැනීමට ගම්පහ සියනෑතරු ක්‍රීඩා සමාජය සමත් විය.

Page 4 of 9